index

Kara Tenli Şiirler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Kara Tenli Şiirler etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

2 Kasım 2022 Çarşamba

Kara Tenli Şiirler - Özcan Özbilge

 



Kara Tenli Şiirler - Özcan Özbilge 

55 sayfa, YAZKO YAYINLARI tarafından 1982 yıllında yayınlanmıştır. 

"Özcan Özbilge’nin İngilizce yazan zenci şairlerin şiirlerinden seçerek yaptığı çevirileri içermektedir. Yazko 1983 Çeviri Şiir Büyük Ödülü’nün verildiği yapıttır. Çeviriler gerçekten başarılı. Şiirler çeviri kokmuyor, Türkçe yazılmış gibi okunuyorlar."


 
Önsöz - Kara Tenli Şiirler 

Onsekizinci yüzyılda Birleşik Amerika'da kendi çabalarıyla okuma ve yazma öğrenebilen köleler parmakları koparılarak cezalandırılırdı. 1820'de Küba'lı siyah ozan Juan Francisco Monzano onbir yaşında şiir okuduğu ve yazdığı keşfedilince ağır işkencelerle cezalandırılmış ve ağzı dikilmiştir. Kuzey Amerika'da bunlar olurken Latin Amerika'da siyasetten sanata değin bir çok alanda siyahlar ve melezler öne çıkan isimler yetiştiriyorlardı. Uzun yıllar her türlü baskı ile siyahların bir çok alanda gelişimini engelleyen Kuzey Amerikan ırkçılığı bir yandan İngilizce yazan Zenci Amerikan ozanlarının ortaya çıkışını geciktirmiş ama öte yandan getirdiği ayrımcılıkla Zenci yaratısının genelde Amerikan sanatı dışında ayrı bir yol tutarak gelişmesine yol açmıştır. Irk ayrımının bu denli güçlü olmadığı Latin Amerika ülkelerinde ise renkli sanatçılar toplumun diğer kesimleriyle bütünleşebilmişlerdir. Bu nedenledir ki bu gün bir Amerikan Zenci Şiiri yanında örneğin bir Brezilya zenci şiirinden söz edemiyoruz. 

Zenci yaratısı beyazların eğitim yollarını tıkamaları nedeniyle uzun süre doğmaca halk şarkıları ve halk danslarıyla yaşadı. Özellikle müzik alanında Afrikalı ve Batılı Hristiyan unsurlar yeni ve ortak yaşam türünün de biçim verici etkisi altında kısa zamanda kaynaşarak zengin ve bağdaşık bir birikim yarattılar. Sonraları bu birikim bazı alanlarda öylesine güçlendi ki zamanla beyazları ve giderek bütün batı dünyasını etkileyen ürünler verdi. Örneğin bu kültürün ürünleri Caz ve Soul müzikleri batı dünyasının da sınırlarını aşarak evrensel boyutlar kazandılar. 

İşte ondokuzuncu yüzyılın sonlarına doğru ortaya çıkan zenci ozanların önlerine malzeme olarak kullanabilecekleri bu büyük birikim vardı. Ve onlar da böyle yaptılar. Çoğu kendi kendini yetiştiren bu kişiler zenci toplumundan kopmadılar, bir çok yerde zenci haklarının elde edilmesinde ve savunulmasında önderlik ettiler. Sonuçta ortaya çıkan şiir yalnızca zencinin yazgısını işlemekle kalmayıp yaşama ve evrene zenci gözüyle bakan ve genelde Amerikan şiirine oranla daha köktenci unsurlar taşıyan bir şiir oldu. İngiliz dilinde yazılmasına karşın bu dilin şiir geleneğinin dışında bir yer yarattı kendisine. Bu çalışmanın başlığına da "Kara Tenli Şiirler" denilirken ozanların renklerinden çok şair geleneğinin rengi vurgulanmak isteniyordu. Şunu da belirtmekte yarar var; bugün Amerika'da zenci geleneğinde şiir yazan ve bu şiirleri zenci yazın dergilerinde yayın olanağı bulan sayısız beyaz ozan vardır. 

Öte yandan yine İngiliz dilinde zenci ozanlarca yaratılan bir başka şiir geleneği de Batı Afrika'da doğdu. Çoğunluğunu eski İngiliz sömürgelerinin oluşturduğu bu ülkelerde yetişen ozanların Amerikan zencilerinin tersine İngilizce ana dilleri değildi. Hepsinin ortak özellikleri uzun yıllar Avrupa'da yaşamış olmalarıydı. Bu ozanlar toplumsal konularla fazla ilgilenmediler. (Kuraldışılar da var doğal ki...) Şiirlerini daha çok içsel konulara adadılar. 

Ne var ki Batı Afrika şiirinin, hemen yanıbaşında Fransız Afrikasında Fransızca yazan siyah ozanlarca geliştirilen "Négritude" okulundan etkilenmemesi düşünülemezdi. "Négritude" öz olarak bir "Kara Afrikalı" kimliği arayışı idi. Ve kısa zamanda etkisini İngilizce yazan ozanlar üzerinde de gösterdi. Özellikle de Fransız Afrikasına ekonomik ve coğrafi yakınlığı bulunan Gana'nın ozanları üzerinde. 

Afrika'da İngilizce'nin şiir dili olarak kullanıldığı iki ülke daha var. Bunların biri Liberya, diğeri ise Güney Afrika Cumhuriyeti. Amerika'dan dönen zencilerce kurulmuş bulunan ve kıtanın en eski ülkelerinden biri olan Liberya, kurucularının düşlediği gibi Küçük Kara Amerika olmadıysa da ülkenin sanat ve yazın etkinlikleri Amerikan Zenci Kültürünün etkisi altında gelişti. Güney Afrika'da ise içerik olarak Amerikan Zenci Şiirine yaklaşan son derece içli ve duyarlı bir şiir gelişti. Dilimizde çok az incelenmiş bulunan Amerikan Zenci Şiiri'nden bir esinti, belki bir önçalışma olma savındaki bu küçük derlemeye bu üç ülkenin şiirinden de bir kaç örnek almanın gerektiğini düşündük. 




KARA TENLİ ŞİİRLER (PDF Dosyası)



28 Kasım 1982 Pazar

"Bu şiirleri çok sevdiğim için herkes okusun istedim" - Özcan Özbilge

Özcan Özbilge - Milliyet Aktüalite - Zeynep Oral

(Büyütmek için resmi sağ tıklayıp resmi yeni bir pencerede açınız.)




“Kara Tenli Şiirler”i Türkçe'ye kazandıran Özcan Özbilge :

"BU ŞİİRLERİ ÇOK SEVDİĞİM İÇİN HERKES OKUSUN İSTEDİM”


Özcan Özbilge“Eğer keder olacaksa,
yaşanmamış
  düşlenmemiş
    gerçekleşmemiş
      başarılmamış
şeyler için olsun,
bir de
  söylenmemiş
Sevda için olsun.”

Bu dizeler Mari Evans'ın. Mari Evans,zencidir, kadındır, ozandır. Zenci olduğunu söylemeseydim, bu şiirin kökeninin Afrika olduğunu anlayacak mıydınız?

“Kara Tenli Şiirler” adlı kitabı okuyorum. Sabahattin Kudret Aksal, Hüsamettin Bozok, Cemal Süreya, Mustafa Öneş, Ahmet Cemal ve Kemal Sülker'den oluşan seçiciler kurulunun “Yazko Çeviri Şiir Büyük Ödülünü verdiği kitabı.

Boğaziçi Üniversitesi son sınıf öğrencilerinden Özcan Özbilge, zenci ozanların şiirlerindeki örnekleri bir araya getirmiş bu kitapta. Önsöz yazısında, “Kitabın başlığında, Kara Tenli Şiirler denilirken,ozanların renklerinden çok, şiir geleneklerinin rengi vurgulanmak isteniyordu” diyor.

Özcan Özbilge karşımda, konuşuyoruz: Yıllardır şiir yazarmış. Yayınlamaya hiç kalkışmamış. Yine yıllardır Amerikalı zenci ozanların şiirlerini Türkçe'ye çevirirmiş. Bu kez bunları bir kitapta toplama nedenini şöyle belirtiyor: “O kadar çok seviyordum ki, bu şiirleri, başkaları da okusun istedim.”

Başka ozanların şiirlerini hiç çevirmemiş. “Neden hep zenci ozanlar?” sorusunu şöyle yanıtlıyor: “Dil bilmek şiir çevirmeye yetmiyor. O toplumu, o toplumun şiirini, duygularını da bilmek, tanımak gerek. En iyi tanıdığım şiir zenci şiiriydi.”

Zenci Amerikan şiirinin kökeninde Afrika olduğu için, Özcan Özbilge, Afrika şiirinden de birkaç örnek seçmiş. Karşılaştığı başlıca güçlük ise kaynak bulmak. Bu nedenle Güney Afrika'dan, Liberya'dan, Gana'dan da tek tük örnek almış kitaba. Bunlar içinde, Amerikan zenci şiirine en yakın olanı Güney Afrika'nınki. Her ikisinde de ırkçılık yaşandığı için.

Yeniden kitaba dönüyorum. Bu şiirlerin teni kara da olsa, umutsuz değil.

Kimi daha çok düş kuruyor. Örneğin Martin Luther King Jr. gibi: (Bir Düşüm Var Benim” adlı şiirinden:)


"Bir düşüm var benim
öyle bir düş ki;
bir gün Georgia'nın kızıl tepelerinde
kölelerin ve eski köle sahiplerinin oğulları
kardeşlik sofrasında birlikte oturabilecekler,
bir gün adaletsizliğin ve baskının sıcağıyla kavrulan Missisippi bile
bir özgürlük ve adalet beldesine dönüşecek.

Bir düşüm var benim
öyle bir düş ki; dört küçük çocuğum benim
bir gün derilerinin renkleriyle değil
fakat ahlâk ve kişilikleriyle
değer bulacakları
bir ulusta yaşayacaklar."

Kimi daha gerçekçi: Örneğin Arna Bontemps'in “Şafakçılar” adlı şiirinde olduğu gibi:

“Biz bu tepeye kılınçlarla
Bir savaş vermeye gelmedik;
Yaşamı zor bir amaç uğrunda harcıyarak
Yitirmek akıllıca da değil üstelik.
Ama bazıları gibi ölebiliriz yine de
Bir yol açarken doğacak güneşe.”

“Kara Tenli Şiirlerde, Türkçe'ye en çok çevrilmiş olan zenci ozan Langston Hughes'un şiirlerine, “Ben de şarkılar söylerim, Amerika! Ben de varım, Amerikal” diye haykıran sesine rastladığımız gibi, zaman zaman çevirilerini çeşitli dergilerde okuduğumuz Fenton Johnson'un şiirlerini de buluyoruz. “Ben yoruldum artık çalışmaktan, / yoruldum bir başkasının uygarlığını kurmaktan; /ben dinleneceğim. / Bıktım, usandım artık ben uygarlıktanç” diyen Fenton Johnson'a,

Ama gelin tadımlık niyetindeki bu yazayı Türk okuyucusu için ilk kez olan Ray Durem'in “En Son Eşitlik” adlı şiiriyle bitirelim:

"Biliyorsun Joe, çok tuhaf bir şey bu bizimkisi
Bütün yaşamın boyunca seni endişelendirdim ben.
Hep korktun bir gün senin yanında işe gireceğimden,
Hep sakındın garsonun ikimize birden hizmet etmesinden,
Hep korktun bir gün seversem diye kız kardeşini
Ya da onun beni sevmesinden.

Hiç istemedin seninle yememi,
Çok korktun sana komşu gelirim diye.
Fakat Joe, şu atom bombası ile
Öyle görünüyor ki biz birlikte öleceğiz.

“Bu hiç de doğru gözükmüyor, değil mi Joe?”



 

26 Kasım 1982 Cuma

Yazko Çeviri Şiir Büyük Ödülü


25 Kasım 1982 tarihli Cumhuriyet Gazetesi haberi 


"KARA TENLİ ŞİİRLER
 Düzenleyen ve çeviren: Özcan Ozbilge Yazko Yayınları / 59 sayfa / 70 lira. 

Özcan Özbilge
Boğaziçl Üniversitesi son sınıf öğrencisi Özcan Özbilge, zenci ozanlardan derleyip Türkçeleştirdiği bu şiir seçkisiyle YAZKO 1983 Çeviri Şiir Büyük Ödülünü kazandı. 

Özcan Özbilge, "Zenci Şiiri Üzerine" başlıklı bir giriş yazısıyla sunduğu derlemesinde, Güney Afrika'dan Richard Rive, ABD'den Langston Hughes, Claude Mc Kay, Countee Cullen, Gana'dan Kofi Awonoor, Liberya'dan Roland T. Dempster gibi ozanlardan özenli çeviriler yapmış. 

«Kara Tenli Şiirler» Türk okuruna zenci şiir sanatı konusunda seçkin örnekler sunuyor. Kitabın sonundakl derlemede yer alan sanatçılara ilişkin kısa açıklamalar yapılmış ve kaynakça verilmiş. "

Kaynak : Cumhuriyet Gazetesi Arşivi


Özcan Özbilge - Kara Tenli Şiirler - YAZKO Çeviri Şiir Ödülü 1983
Başka bir dergide yayınlanan ödül haberi.